 Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Malatya İline bağlı bir ilçe olan Arguvan, doğuda Arapgir, batıda Hekimhan, kuzeyde Sivas ile Divriğ ilçesi, güneyde Malatya Merkez ilçe ve Elazığ ile çevrilidir. İlçe toprakları dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Büyük bir bölümü Sivas’ta bulunan Yama Dağı’nın uzantıları ilçe topraklarını engebelendirmektedir. Güneye doğru alçalan 1.500 m. yüksekliğindeki bu uzantılar ilçenin batısındaki Doyuran Tepesinde en yüksek noktasına ulaşır (1.516 m.). Bu dağlar üzerinde platolar yer alır, burası zengin çayırları ile hayvan yetiştirilmesi yönünden önemlidir. İlçedeki bir diğer yükselti de Göldağı olup, bu dağın güney yamaçlarından Fırat Vadisine doğru alçalan Söğütlü Çay vadisi Arguvan’da genişler ve Arguvan Yazısı ismini alır. İlçenin en büyük düzlüğü olan bu ova tarım yönünden elverişli değildir.
İlçenin doğusundan geçen Fırat Nehri’nin bir bölümü ile Şotik Çayı, Bömere deresi, Morhamam Deresi, Çavuş Çayı ve Söğütlü Çayı yöreyi sulamaktadır.Deniz seviyesinden 1.150 m. yüksekliktedir. İl merkezine 64 km. uzaklıktaki ilçenin yüzölçümü 1.037 km2 olup, 2000 Yılı Nüfus Sayım sonuçlarına göre; toplam nüfusu 10.584’tür.
İlçenin bitki örtüsü genellikle çıplaktır. Ancak, kuzey ve kuzeybatısında bozuk baltalık ve orman özelliğini yitirmiş meşe örtüsü bulunmaktadır. İlçe 2. derece deprem kuşağı bölgesindedir. Arguvan ilçe merkezi devamlı yer kayması sebebiyle iki defa değişmiştir. Yeni yerleşim yeri, eskisinin 2 km. kuzeyindedir.
İlçede karasal iklim hüküm sürmekte olup, kışlar çok soğuk ve kar yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer.
İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, arpa, çavdar, baklagillerdir. İlçenin ekonomisinde en büyük önemi meyvecilikte kayısı ve elma yetiştiriciliği taşımaktadır. Dağlardaki yaylalarda hayvancılık yapılır.
Arguvan yöresi tarih ve arkeolojik bakımdan tam olarak incelenmemiş olmakla beraber, eski çağda yörede bir yerleşim olduğu Morhamam, İsaköy ve Karahöyük Köyleri ve civarında bulunan höyüklerden anlaşılmaktadır. Buna göre; ilk yerleşimin Tunç Çağına kadar uzandığı sanılmaktadır. Kalkolitik dönemde de burada yerleşim olmuş, bunu Hitit, Roma ve Bizans dönemleri izlemiştir.
Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Danişmentli’ler, 1178 yılında Anadolu Selçuklu Devleti, Selçukluların Moğollar’a Köse Dağı Savaşı’nda yenilmesinden sonra Moğolların, Anadolu Beylikleri’nin kurulmaya başladığı dönemde Karakoyunlu’ların eline geçmiştir. Yavuz Sultan Selim’in 1515 Çaldıran Savaşı’ndan sonra Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Osmanlı döneminde Tahir Bucağı adı ile Arapgir’e bağlı olan Arguvan, sonradan ilçe olarak Diyarbakır’a bağlanmış 1873 yılında da Tahir adıyla Keban’a bağlı bir nahiye haline getirilmiştir. Cumhuriyetin ilanıyla merkez ilçesi olarak Malatya’ya bağlanmış, 1954 yılında Tahir nahiyesi merkez olmak üzere, Arguvan ismi ile Malatya iline bağlı bir ilçe konumuna getirilmiştir.
İlçede günümüze gelebilen herhangi bir tarihi eser bulunmamaktadır. Yalnızca Morhamam, İsaköy ve Karahöyük köyleri yakınında höyükler bulunmaktadır. Arguvan Tarihçe (16. Yüzyıl)
1530'da 42, 1560'da 48 Köy ile kazanın köy sayısı bakımından en yoğun nahiyesini oluşturmaktadır. Kuzeyinde Karahisar, doğusunda Keban, batısında Ağcedağ, güneyinde Kiçik Hacılu nahiyeleri yer alır.
Arguvan: Argavun bazı kaynaklarda yer adı olarak geçmektedir. E. Honigmann'ın eserinde yer alan iki haritada, Argavan, Argovan adıyla yeri belirlenmiştir. Argaun (Argavoun) Skylitzes'e göre Malatya emirinin yardımıyla Pavlikanlar tarafından, Divriği'nden bile evvel kurulmuş ilk yerleşim yerlerinden birisidir. Köy nüfusu 1520 ve 1530'da 16 h.,2 m. ve 1 imam, 1547'de 13 h., 4m., 1560'da 28 h., 28 m.'den ibaretti. 1530'da yarım malikane hissesi Buti evladı mülkü, yarım malikane hissesi ise Yusuf b. Abdullah ve Seydi Mehmet b. Seydi Ahmet mülkü idi. Köyün 1520' 3247 akçe, 1530'da 3237 akçe hasılı bulunmaktadır. 1547'de 172 hisse Buti evladına, 1/2 mülk hissesi de Yusuf b. Ahmet İsmail'e bağlanmış olan köyün divanı hissesi mirliva hassıdır. Bu tarihte köyün toplam hasılı 1700 akçedir. 1560'da ise 3/2 vakıf hissesi Buti evladından Seydi Ahmet'in oğulları Seydi Ömer ve Şah Ali'ye ait olup, mülk hissesinin 1/3'ü Yusuf b. Hamza'ya bağlanır. Divanı hisse ise padişah hassıdır. Bu tahrirde köy hasılı toplamı 4683 akçe olarak tespit edilmiştir. Köy ahalisi koyun yetiştirip, arıcılıkla meşgul olmakta, buğday, arpa, darı, pamuk, nohut ve bostan ürünleri ziraatı yapmaktaydı. Arguvan, Memlük dönemi (1300-1517) ve onu izleyen Osmanlı döneminde hem bir köy adı, hem de nahiye adı idi. Arguvan ilçe merkezi oluncaya dek bir köydü. 1893 sayımında 77 haneli, 291 nüfuslu bir yerleşim yeridir.
1560 Yılı Arguvan Köyü Vergi Nüfusu Ad Listesi
Mustafa'nın oğulları Fakih ve Musa İsa'nın oğulları Emir ve Hüseyin Mürüvvet'in oğulları Polad ve Veli Seydi'nin oğulları Daştimur, Hasbeğ, Feyyaz, Haydar ve Ahmed İbrahim'in oğulları Feyyaz, Cafer, Ulaş, Himmet ve Mehmed Cabi'nin oğulları Murad, Ali, Alikulu ve Aydoğmuş Canik'in oğulları Budak, İlbeğ ve Merce Nur'un oğlu Hüseyin Daştimur oğlu Haydar Himmet oğlu Minnet Ali oğlu Veli Ali oğlu Hüseyin Himmet oğlu Bayram Hoca Hasan'ın oğulları Hüseyin İbrahim, Halil ve İlyas Hüseyin oğlu Halil Himmet oğlu Er Kulu Budak oğlu İne Hoca Şükrüllah'ın oğulları Abdullah, Sadullah ve Erverdi İsmail'in oğulları Benlü, Kırca, Kulu ve Küçük Hacı oğlu Mahmut Mahmud'un oğulları Çalabverdi, Hüdaverdi, Feyyaz ve Ali Ali 'nin oğlu Mahmud Hasan oğlu Yar Ahmed Hacı oğlu Aydın İsa'nın oğlu İvez
Arguvan Köyünün ad listesinde Haydar, Cafer, Veli, Himmed, Kulu, Ali Kulu, Hacı gibi geleneksel Alevi adların yer aldığını görüyoruz. Doğal olarak Ali, Hasan, Hüseyin adları sıklıkla karşımıza çıkıyor. Listedeki Türkçe ad oranı %20dir. Bayram Hoca, Aydın, Aydoğmuş, Ulaş, Polad adları, Türkmen beylerinin (özellikle Karakoyunlu Beylerinin) adaşı olmaları yönüyle ilginçtir. İsim listesinden, 16.yüzyıl Arguvan halkının, günümüz Arguvan halkı gibi Alevi olduğu sonucunu çıkarmakta bilimsel hiç bir sakınca görülmemektedir. 16. yüzyılda hem Tahir hemde Arguvan adlı köyler vardı. Bilindiği gibi Arguvan ilçesinin merkezi yakın zamana kadar Tahir adlı yerleşim yeri idi. Arguvan ilçesine bugün bile yaşlılarımız Tahir demektedirler.
Kaynak : 1- XVI. YÜZYILDA MALATYA KAZASI (1516-1560) Sayın Göknur GÖĞEBAKAN'ın kitabından... s.232 2- Anadolu Aleviliğinin sosyal ve coğrafi kökenleri, Hamza Aksüt s.231-232
Arguvan İsmi ne anlama Geliyor?
Arguvan ilçesi yazılı kaynaklara göre:
Arğavun, Tahir ve Arguvan isimleri ile anılmıştır. Yöre halkı ise, yörede Erguvan denildiğini belirtmektedir. Yazılı kaynaklarda Arğavun ,Arguvan ve Erkovan kelimelerinin ne anlama geldiği konusunda herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ancak yöre halkından kimilerine göre geçmişte burada erguvan çiçeğinin çok olmasından dolayı bu ismi almıştır. Kimilerine göre eskiden yörede arıcılık yapılırmış, yörede Arı kovanlarının çok olmasından dolayı yöreye Arıkovanı denilirmiş bu isim değişikliğe uğrayarak Arguvan olmuştur. Kimilerine göre ise Kovmak kelimesi yörede govmak şeklinde söylenir Er-govan ismi, erkek ve yiğit kovan anlamına gelmektedir. Kimilerine göre ise Orta Asya da Argunlar isminde bir Türk kavmi bulunmaktadır. Arguvan halkı bu kavimden ayrılmış ve Anadolu’ya gelen ilk Türk kavmidir. Argun ismi değişikliğe uğrayarak Arguvan olmuştur. Hazma AKSÜT’ın Anadolu Aleviliğinin Sosyal ve Coğrafi Kökenleri isimli kitabında: Arguvan’ın kaynaklarda rastlanan ilk adı Argous’tur. Argaous ilk çağlarda Malatya yakınlarında bir kentti. Sözcüğün kökü Arga dır. Argaous ın sonundaki ous Helenleşme döneminde eklenmiştir. Ous tükçedeki li ekinin karşılığıdır. Arga’nın anlamı üzerinde değişik olasılıklar vardır. 1-Luwi dilinde iki anlamı vardır. a) Yukarı anlamındaki Barga ile bağlantılı olabilir b) Sınır anlamındadır, 2- Eski Anadolu dilinde ışıldayan parlayan, ışıltı, parıltı, ak, gümüş anlamındadır. İlk çağın ünlü coğrafyacısı Amasyalı Strabon’a göre Erciyes dağının ilk çağlardaki adı Argaios idi ve hep karla kaplı olduğu için Işıltı pırıltı vb, anlamında bu ad takılmıştı. Süryani tarihçisi Ebül Ferec İbni-il İbri’nın onüçüncü yüzyılda yazdığı yapıtta Arguvan’ın adı Argaus tur. Arguvan İsminin Orta Asya’dakai Argon Türklerinden geldiği de söylentiler arasında bulunmaktadır. Bu gün Arguvan kaza merkezinin bulunduğu yerin adı geçmişte Tahir olarak geçmektedir. Asıl Arguvan nahiyesinin bulunduğu bölge bu gün ki kaza merkezinin bulunduğu yerden başlayarak kuzeye doğru Yama dağlarının doruğuna kadar uzanan bölgedir.
Tahir ismi ise yazılı kaynaklara göre,
1-Temiz, pak 2-Abdest ve gusulü bozan şeylerden biri bulunmayan. 3-Türk müziğinde en eski makamlardan biri. 4-Erkek adı olarak kullanılmaktadır.
Arguvan Yöresinde Pavlikienlerin Yeri
Roma döneminin Arguvan tarihiyle ilgili en ilginç yönü, kuşkusuz Pavlikienlerdir. Pavlikienler, Malatyanın kuzeyindeki dağlarda göçebe olarak yaşayan, hayvancılıkla geçinen bir topluluktur. Pavlikienler etnik bir grup değil, dinsel bir gruptur. Mezhebe adını veren Pavlos (Paul), Arsamoustat yada Ermenistan Samosatı denilen ve Erzincan- Erzurum arasında yer alan bir kasaba da doğmuştur. Paulusçuluk, kendisinden daha önceki Marciona ya da Maniye bağlı akımlardan etkilenmiş bir Hristiyanlık Mezhebi idi. Pavlaki adına ilk kez 719 yılında rastlanıyor. Ancak bu tarihten önce de Pavlikienlerin varlığı düşünülebilir. Pavlikienlerin inançları Ortadoks Kilisesi inançlarından farklıdır. Ortadoks Rum Kilisesi, Paulün Maniheist bir kadından doğduğunu,dolayısıyla Katolik Kilisesi ile Pavlikienlerin aynı zamanda Maniheizmin etkisi altında bulunduğunu ileri sürmüştür. Pavlikienler Meryemin kutsallığını inkar ile kırk günlük bazı yiyeceklerden perhiz biçimindeki Hıristiyan orucu ve onu izleyen bayramı da reddediyordu. Eucharisty Ayini ve Haç için kutsal bir tefsir vermişler. Katolik rahiplerini ve dinsel rütbelerini kabul etmemişlerdir. Din adamlarının ise öteki Hıristiyan din adamlarından giyiniş farkı yoktur. Pavlikienler, iyilik ve kötülük güçlerinin savaşımına, ayrıca; günün birinde Göksel Pederin yeryüzündeki kötülüğü ve zulmü ortadan kaldırmak için bir kurtarıcı göndereceğine inanıyordu. İmparator Konstandin Kopronymus zamanında (741-775) devletçe korunmuş ve Trakyada oturmaları önerilmiştir. Bir olasılığa göre Pavlikienlerin bir bölümü Trakyaya göçmüş, Anadoluda kalanlar, yaklaşık 810 yılında Bizansın doğu sınırlarını korumakla görevlendirilmiştir. 7. yüzyılda , devletin Pavlikienlere yaklaşımı, kilisenin de etkisiyle değişmiş, Anadoluda kalan gruplar soykırıma tabi tutulmuştur. Görüldüğü gibi mezhep, gerek Mehdi inancını, gerekse resmi dine aykırı inançlar taşıması nedeniyle Alevilikle inanç ve özellikle konum benzerliği taşımaktadır. Arguvan-Divriği-Hekimhan üçgeninde yer tutan Pavlikienler, yörenin Bizans komutanlarından Teodos Melisennosu öldürünce Bizans İmparatoru Mitcel III, İstanbuldan ordusuyla Malatya yöresine hareket eder. Cezalandırılacaklarını anlayan Pavlikienler, Arapların Malatya Emiri Ömere sığındılar. Ömer, Pavlikienleri Halife Vasıka gönderdi. Vasık, sığınmacılara Ermenistan sınırında toprak verdi. Halifenin buyruğu üzerine Pavlikienler Argaus (Arguvan) ile Divriğiye yerleştirildi. Buralarda şefleri Karbeasın yönetiminde Müslüman Araplarla Bizansa karşı başarılı savaşlar çıkaran pavlikienler, resmi dine muhalefetleri nedeniyle zaman zaman Bizans Devletince soykırıma tabi tutulmuşlardır. 856 yılında Bizans ordusu Pavlikienleri cezalandırmak için harekete geçti. Müslüman Araplar, Pavlikienler ve Ermenilerden oluşan üçlü ittifak, Bizans ordusuna karşı koyamadılar. Samsatı alan Bizans ordusu, Fırat vadisini izleyerek Arguvan yöresinden Divriğiye ulaştılar. Bizanslılar, yöreden yüz bin kişiyi tutsak alarak götürdüler. Pavlikienler üzerine son yıllarda özellikle Avrupada birçok araştırma yapıldı. Tarihçiler, Pavlikienlerin 975 yılı civarında Balkanlara sürüldüğü noktasında görüş birliğindedir. Mezhebin Ermenileri de etkilediği, zamanla Niksar ve Ladike kadar yayıldığı görülmektedir. Divriğideki kale yıkıntılarından birisi Pavlikienlere aittir. Balkanlara sürülen Pavlikienlerin, özellikle Bosnada tutunduğu, orada Bogomilizm mezhebini oluşturduğu, kesin olmamakla birlikte tarihçilerce savunulmaktadır. Pavlikienlerin Tunceli halkının inançlarının kökenini etkilemesi gibi görüşlerde ortaya atılmıştır. Pavlikienlerin, Anadolu Aleviliğinin oluşumunda herhangi bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. ophidya 11.12.2007 - 21:03 Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Arguvan
“Kuzey Malatya Vezirazam Sinan Paşa kuvvetlerince Osmanlı Egemenliğine alındı. Mamluk Devleti egemenliğinde Darende -Hekimhan - Yazıhan, Kuluncak ve Arguvan yöreleri tümü ile Memluklularla itifak halinde olan Türkmenlerin yurduydu. Arguvan Yazıhan - Hekimhan - Kuluncak ve Darende 1517 yılında Osmanlı egemenliği altına girdi.” Onaltıncı yüzyıla kadar Arguvan nahiyesi Rum başkenti Sivas eyaletine bağlı Malatya Livasının bir nahiyesi idi. 1560 Tarihinde bugün ki Arguvan ilçesinin sınırları dahilindeki köylerin büyük bir bölümü Kiçik Hacılu nahiyesine bağlıydı. 1560 tarihinde Malatya’dan sonra en çok nüfusa sahip olan nahiye Arguvan’dır. O tarihte 1661 vergi veren erkek nüfusu bulunmaktaydı (kadın ve çocuklar hariç) 1883 Mamuret ül- Aziz Vilayet Salnamesine göre Arguvan nahiyesinin 9,804 erkek nüfusu bulunmaktadır.
1880 Mamüret ül- Aziz Salnamesine göre, Arguvan’da 1 Hükümet Konağı, 6 Mescit, 1 Köprü, 10 Değirmen, 2 Kahve , 30 çeşme
1887 Diyarbakır Vilayet Salnamesine göre Arguvan’ da bir okul bulunmaktadır.
1898 Marif Salnamesine göre Arguvan’da 35 öğrenci bulunmaktadır.
Daha önce Tahir adı ile nahiye olarak Arapgir’ e bağlı bulunan Arguvan kaza olarak Diyarbakır’a bağlanmıştır. 1873 yılında ise Tahir adı ile Keban ilçesine bağlı bir nahiye konumuna getirilmiştir. Şemsettin Sami Arguvan’ı Mamuret ül- Aziz Vilayeti merkez sancağının “Maden kazasına bağlı bir nahiye olarak tanımlar Ali Cevdet ise Arguvan’dan Fırat nehirinin güney batısında Mamuret-ül Aziz vilayeti merkez sancağı Keban kazasına bağlı nahiye olarak söz etmektedir. Cumhuriyetin kurulması ile birlikte Malatya iline nahiye olarak bağlanan Arguvan 01 Haziran 1954 tarihinde Arguvan ismi ile ilçe olan Arguvan’da ilçe ile birlikte belediye teşkilatı da kurulmuş oldu.
Roma Döneminde Arguvan
Roma döneminde Malatya’nın kuzeyinde ikinci bir yol geçmekteydi. Bu yol Kırkgöz köprüsünü geçerek Fırat nehri boyunu takip etmekteydi . Bu yol Ciaca, Doscusa, Sabus Teucila, Zimara, Analiba, Sineruas, Carsagis, Arauracos, Suissa, ve Satala adlı yerleşimlere uğruyordu. Bu yolun Arapgir kazasında geçtiği kesindir. Ancak bu yer adlarının değişmiş olduğundan nereler olduğu bilinmemektedir. Malatya’nın kuzeyindeki dağlık bölgede Pevlikan’lılar yaşamaktaydı. Malatya’nın kuzeyindeki dağlık bölge denilen yer Bugün ki Atma aşiretinin yerleşmiş olduğu bölgedir.
Tarihsel Eserler ve Nitelikleri
İlçede bulunan tarihi eserleri üç ana başlıkta ele alabiliriz.
1- Höyükler 2- Hanlar 3- Yerleşim izleri ve diğer tarihi bulgular,
1- Höyükler:
Arguvan ilçe sınırları dahilinde Milattan 2000-3000 yıl öncesine ait olduğu sanılan altı höyük bulunmaktadır. Bu höyükler: Morhamam köyünde Uzunoğlan höyük, Karahüyük köyünde Karahüyük, Sülmenli köyünde Sülmenli Höyük , Tarlacık köyünün Horumhan mezrasında , Horumhan höyük, Yeniköy köyünde Yeniköy İsa köyünde İsaköy Höyük gibi tarihi bulgular bu yörenin yaklaşık beş bin yıl öncesinde önemli bir yerleşim yeri olduğu izlenimini vermektedir.
2- Hanlar:
Tarihte ulaşımın sağlandığı ipek yolunun bir kolu Arguvan ilçesinden geçerek Kara Deniz bölgesine gitmektedir. Bu yol üzerinde Horumhan, Karahan ve Kızıl Han gibi hanlar bulunmaktadır. Bu hanlar yakın tarihlere kadar ayakta durmasına rağmen bu gün köylüler tarafında çalılarla çevrilerek kendi imkanları ile temel duvarlarının kayıp olmasını önlemeye çalışmaktadır. Çavuş köyünün 2,5 Km. doğusunda Han mevkii olarak bilinen bir yer bulunmaktadır. Ancak burada herhangi bir hanın izlerine rastlanılamamaktadır.Bu hanlar güzergahının dışında kalan ilçenin yamaç köyünün Akuşağı mezrasında 7 odalı bir han kalıntısı daha bulunmaktadır.Bu hanlar yörenin ipek Yolu üzerinde olması dolayısı ile bir hareketliliğin olduğunu belirtmektedir. Gümüşlü köyü yakınında han yeri mevkii bulunmaktadır.
3-Yerleşim izleri ve diğer tarihi bulgular:
İlçenin köy ve mezralarının yakınında geçmişte kurulan yerleşim yeri izlerine zaman zaman rastlanmaktadır. Sığırcıuşağı köyünün Camız Çayiri ve Harabe mevkiinde, Kuyuncu Köyünün çekmi mevkiinde ve Çırakuşağı Mezrasında, Yoncalı köyünün Kale mevkiinde, Güngören Köyünün Haraba mevkiinde yaklaşık 200 dönümlük saha (Halk arasında Ceneviz şehri olduğu söylenir), Çobandere Köyünün Eşkınlı yaylasında Harabe mevkiinde, Yukarı Sülmenli Köyü merkezinde, Karababa Köyünün Karakaya gölü altında kalan arazilerinde, Yazıbaşı Köyünün Kasım Harabası mevkiinde (Buranın Tiflis isimli bir şeyhın yeri olduğu söylenir.) Yürektaşı Köyünün Tiblis mezrasında çok sayıda kesme taşlarda yapılmış ev temellerine rastlanmaktadır.Geçmişte buraların yerleşim yeri olduğu izlenimini vermektedir. Ayrıca Sığırcıuşağı Köyünün Mağaralar mevkiinde kayadan oyulmuş mağaralardan Ağmağaranın içine 600 koyun sığabilmektedir.Yürektaşı köyünün Tiblis mezrasında Molla Yusuf Zindanı olarak bilinen bir tarihi yapı bulunmaktadır.Zindan civarında zaman zaman Bizans dönemine ait olduğu sanılan sikkelere rastlanılmaktadır. Yoncalı köyünün Kale mevkiindeki Kalenin kalıntıları hala durmaktadır.Yoncalı köyündeki kalenin kuzey yanında kayadan oyulmuş merdivenle suya inilen bir kuyu bulunmaktadır. Ayrıca burada bir insanın içine girebileceği küplere rastlanmıştır.Alhasuşağı Köyünün Harabe mevkiinde sütun taşlarına ve Sadaka mevkiinde kayadan oyulmuş merdivenlerle derine inilen su kuyusu bulunmaktaydı. Ancak son yıllarda bu kuyu kapatıldı. Kömürlük köyünün 20. Km. doğusunda Hayreti Taşı denilen kayanın üzerinde sürekli bir su göleti bulunmaktadır.Bu kayanın kuzey bitişiğinde 30 merdivenle suya inilen bir su kuyusu bulunmaktadır. Kayanın batı bitişiğinde kale kalıntısı bulunmaktadır. Çobandere Köyünün Harabe mevkiinde kilise tepesi denilen yerde kiliseye ait olduğu sanılan direk sütunları kalıntıları bulunmaktadır . Karababa (Mamahar) Köyünün güneyindeki tepede kale görünümünde duvar bulunmaktadır.Köylüler bu kaleye Battal Gazi Kalesi veya eski bir kıralın bulundugu saray yeri olarak nitelemektedir. Ayrıca burada yere sert tekme ile vurulduğunda sanki altta bir boşluğun olduğu izlenimi verilmektedir. Karababa ören’ın Kalkolitik Çağ’ dan Tunç çağına kadar olan evreleri içermektedir. Gökağaç Köyünde 13-14 teneke buğdayi içine alabilen küplere rastlanmıştır. Ayrıca Halk arasında Horhasan Harcı olarak bilinen bir harçla su kanallarının yapıldığı zaman zaman birçok yerde belirtilen ve tarihi yerlerde bu gün bulunmuş olan buluntularda köylerde rastlanmaktadır. ophidya 11.12.2007 - 21:05 ludingirra 11.12.2007 - 23:04 Gurban olam, ophidya,
Sen Tahir'in neresindensin? ophidya 11.12.2007 - 23:46 Ben Tahir'li değilim maalesef...
Yanlış anlama oldu sanırım...
Ama memleketinizi sayemde tekrar görmüş olmanız beni sevindirdi... A.Kutlu Ayyüce 14.10.2008 - 15:26 Katkılarınızı okurken, Babek, Pavliken ve Baba İlyas'ı düşündüm. Bulgaristan, Malya Ovası ve Arguvan-Divriği hattı, ilginç tarihsel karşılaştırmalar yaptırıyor düşünene..
Sonra, Prof. Ömer Lüfü Barkan'ı hatırlıyorsunuz. Ne kadar doğru çıkarımları vardır kitaplarında: Kolonizatörlük, Türk Volk İslam'ı ve belirleyici kapsayıcılığı bağlamında..
Çok değerli bilgiler içeren yazılarınız için teşekkür ediyorum efendim. Saygılarımla..
Bilginiz çoğalsın. ophidya 14.10.2008 - 15:27 Rica ederim.
Okumanızı bilmek bile beni mutlu etti. KIZIL Cici 04.01.2009 - 14:39 Ophidya, Verdiginiz bilgiler çok degerli ve az bulunan cinsten. Heyacan duyarak okumaya basladigim yazinizi, uzulerek belirtiyorum, buruk bir haz alarak bitirdim. Arguvan 'in tarihi hakkinda yazdiklarinizdan çok daha fazlasini biliyorsunuz hissine kapildim. Tarih ve kaynak belirterek yazdiklarinizi genisletmeniz mumkun olursa, ben ve eminim birçok insan size minnettar kalacaktir. Surdunuz agzimiza bi r parmak bal, tesekkur ederiz, lutfen kovanin yerinide gosterin. Cevabinizi sabirsizlikla bekl eyecegim. Simdiden tesekkur ederim. Ayrica yeni yilinizi kutlarim. İlçemizin tarihi hakkında yeterli bilgilerin olmamasıyla birlikte Morhamam, Tarlacık ve Karahöyük köylerimizde bulunan höyüklerden ve Karababa harabelerinden elde edilen bulgulara göre ilçemizin tarihi eski cağlara dayanmaktadır. Asıl yerleşim Türk’lerin 1071 yılından sonra Anadolu’ya girişleriyle başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu zamanında Tahir Bucağı adi ile Arapkir ilcesine bağlı olan Arguvan sonradan ilce olarak Diyarbakır’a bağlanmış daha sonra 1873de tekrar Tahir adi ile Keban 'a bağlı bir nahiye haline getirilmiştir. Cumhuriyetin ilanıyla merkez ilce olarak Malatya'ya bağlanmış,1954 yılında Tahir nahiyesi merkez olmak üzere Arguvan adi ile Malatya iline bağlı bir ilce haline getirilmiştir. B)- COĞRAFİ YAPISI: Yüz olcumu 1073 km² ilçemiz, doğusunda Elazığ ili Baskil ilçesi ve Malatya’nın Arapkir ilçesi, kuzeyinde Sivas ili Divriği ilçesi batısında Hekimhan ilçesi ve güneyinde Yazıhan ilçesi ile çevrilidir. Yüzey şekilleri açısından genellikle engebeli olup, ilçenin kuzeyi dağlık arazi, güneyi ise kuzeye göre düz ova özelliği göstermektedir. Bölgemizde en yüksek dağ Arapkir ilçesi ile ilçemiz arasında kalan GÖLDAGI dır.İlçemizin doğu sinirinin bir kısmından gecen Fırat nehri dışında büyük akarsuyumuz yoktur.Dere ve cay niteliğinde olan Şotik çayı, Bömere deresi,Morhamam deresi Çavuş çayı ve söğütlü çayı ilçemizin akarsularıdır.Bu su yataklarının da düzensiz debisi mevcuttur.İlçemizin rakımı 1150 metre olup, iklim bakımından kışları çok karlı ve soğuk, yazları kurak ve sıcaktır. İlçemiz en çok yağışları ilkbaharda alır. Toprak yüzeylerimiz genellikle çıplaktır. Ancak kuzey ve kuzey batısında bozuk baltalık ve orman vasfını yitirmiş meşe örtüsü mevcuttur. İlçemiz 2.derece deprem kuşağı bölgesindedir. İlçemiz kuruluş tarihinden bugüne kadar 1967-1977ve 1988 yıllarında meydana gelen heyelan ve çökmeler nedeniyle 3 defa yer değiştirmiştir. En son meydana gelen toprak kaymalarda yeni yerleşim yerini tehdit etmektedir. Bu toprak kaymaları ve yerleşim yeri değişmeleri ilçemizin ekonomisini, gelişmesini olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Arguvan yöresi tarih ve arkeolojik bakımdan tam olarak incelenmemiş olmakla birlikte büyük ve eski bir kültüre sahip olduğu bilinmektedir. C)-NÜFUS DURUMU: 2000 yılı genel nüfus sayımında ikametgâha göre ilçemizin merkez nüfusu 2.730 kişidir. İlçemize bağlı 46 koyumuzun nüfusu ise 7864 olup genel toplam10.594 dur.1997 yılı genel nüfus sayımında ikametgâha göre ilçemizin genel nüfusu 2778 kişidir. Bağlı 46 koyumuzun nüfusu 7.938 ve toplam nüfus 10.716 kişidir. Bu rakam 1990 yılında 13.907 1995 yilinda18.492 1980 yılında ise 19.282 kişidir Görüldüğü gibi ilce nüfusunda geçmiş yıllara göre hızlı bir nüfus azalması olmaktadır. İlçemizden il merkezine diğer illere ve yurt dışına göçler yaşanmaktadır. İlçe nüfusumuzun okuryazar oranı %98 gibi yüksek bir düzeyde olmasına rağmen ne yazık ki ilçemiz Türkiye genelinde sıralama yaparsak alt sıralarda yer almaktadır.2000 yılında ilce nüfusumuz 2.730 iken kırsal kesim nüfusumuz 7.864 dür. 1)-İDARE DURUMU: 1954 yılında buyana faaliyet gösteren ilçemizde resmi kurum ve kuruluşların çoğunluğu hizmet vermektedir. Adliye teşkilatı ve Askerlik Şubesi başkanlığının yani sıra Emniyet Amirliği, İlçe Jandarma Komutanlığı Belediye başkanlığı, mal müdürlüğü, Milli eğitim müdürlüğü, İlce tarım müdürlüğü, Sağlık ocağı Tabipliği, Müftülük, Tapu sicil müdürlüğü, Halk eğitim merkez müdürlüğü, özel idare müdürlüğü, Nüfus müdürlüğü, PTT, Ziraat bankası müdürlüğü ve Tedaş ilce isletme şefliği, Tarım Kredi kooperatifi, Sosyal Yardımlaşma ve dayanışma Vakfı, İlçe halk kütüphanesi memurluğu ilçemizde faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu kurumlarımızın büyük bir kısmi Hükümet konağı içerisinde hizmet vermektedirler.İlçemize bağlı 4 mahalle, 46 koy ve bu köylerimize bağlı 72 mezra vardır. 2)-YERLEŞİM: İlçemizdeki nüfus merkezde 4 mahalle,46 koy ve 72 mezra olmak üzere 122 yerleşim biriminde barınmaktadırlar. Köylerimizin bir çoğu irili ufaklı olmakla birlikte aralarındaki mesafeler i Km ile 5 Km arasında değişmektedir. 3)-SOSYAL DURUM: Sosyal yaşantı: İlçemizin sosyal yaşantı düzeyi ne yazık ki çok düşüktür. İlçemiz hudutlarında geleneksel bir hayat tarzı yaşanmaktadır. İlçemiz 1982 yılında bugün ki yerleşim yerine taşınmış olup, Şehirleşmemiz çok yavaş ilerlemektedir. Sosyal ihtiyaçların giderilmesi için tesis ve hizmetlerin bulunmayışı bu durumun genel nedenlerindendir. Eski yerleşim yerinin heyelan bölgesi olması nedeniyle “Bayındırlık ve İskân Bakanlığımızca” ilçemizde 81 adet daha sonra 1989 yılında 47 adet olmak üzere toplam 128 adet konut yaptırılmıştır. Yeni yerleşim yerimizdeki tüm resmi kurum ve kuruluş binaları betonarme olup köylerimizdeki evler ise yığma karkas veya kerpiçten yapılmıştır. İlçe merkezinde konut sıkıntısı olduğundan Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan çoğu memur ve isçiler il merkezine sabah gelip aksam gitme yöntemiyle görev yapmaktadırlar. Bu durum ise hizmetin aksamasına yol açmaktadır. İlçe genelinde 150 konuta daha ihtiyaç vardır. İlçemiz Bahçelievler ve Gocikler deki heyelan devam etmekte olup afet alanı kategorisine alınılması gerekir. 4)-İŞ VE ÇALIŞMA HAYATIMIZ: Toprağa bağımlılığımızın yüksek olmasıyla birlikte geçim kaynaklarımız Tarım, Hayvancılık ve Yer yerde Arıcılıkla sınırlıdır. Köylerimizdeki üretilenlerin çoğu yine köylülerimiz tarafından üretilir. Son yıllarda Kayısıcılığa verilen önemin artmasıyla birlikte doğa müsaade ederse halkımızın ekonomisine azda olsa fayda sağlamaktadır.İlçe nüfusumuzun çoğu basta İstanbul olmak üzere İzmir, Ankara gibi büyük şehirlerimize göç etmişlerdir. Yurt dışında çalışan isçilerimizde mevcuttur. Özellikle kamu sektörü tarafından isletilen toplu işyerleri olmadığından genellikle herkes kendi işyerinde küçük esnaf olarak çalışmaktadır. 5)- EĞİTİM: İlçemizde okur-yazar oranı 16–60 yas arası %94–95 civarındadır. 15 yas seviyesinde ise %95 tir. İlçemize ilk Ortaokul 1964 yılında ilk Lise ise 1975 yılında açılmıştır. İlçemizde 1 çok programlı Lise 16 ilköğretim okulu 1 YIBO mevcuttur. Toplam okul sayısı: 39 Faal okul sayısı: 10 Taşınan okul sayısı: 16 Öğretmensizlikten kapalı okul sayısı: 131. 1.)Kademe öğretmen sayısı: 35 2.)Kademe öğretmen sayısı: 35 = > TOPLAM :70 dir. Taşımalı uygulamada merkez okul sayısı: 4Birleştirilmiş sınıflı okul sayısı;7 Normal sınıflı okul sayısı: 3 Okul öncesi Anasınıf sayısı: 4 Öğretmen sayısı: 4Öğrenci sayısı: 40 6)-SAĞLIK HİZMETLERİ: İlçemiz sınırları içerisinde biri merkezde İkisi Eymir ve Ermişlide olmak üzere 3 adet sağlık ocağı bulunmaktadır. Sağlık ocaklarımızda normal poliklinik hizmetleriyle beraber Ana çocuk sağlığı, Aile planlaması, aşı çalışmaları, Sağlık taramaları, Halk eğitimi cevre sağlığı ve laboratuar hizmetleri (Kan gurubu tayini, idrar tahlili, A.K.S, Htc gebelik testi, E.K.G Hizmetleri )yapılmaktadır. İlçemizde mevcut sağlık Ocağında 3 Doktor, 1 sağlık memuru,4 Ebe, 4 Hemşire olmak üzere toplam 12 personel görev yapmaktadır. Ermişli sağlık ocağımızda Doktor ve ebe Yoktur. Bu köyümüzdeki sağlık Ocağında görev yapacak, 1 Doktor ve 1 Ebeye ihtiyaç vardır. **Eymir sağlık Ocağımızda 1 Doktor 1 tıbbi sekreter görev yapmaktadır. İhtiyaç olarak 1 Sağlık memuru ve 1 hizmetliye gerek duyulmaktadır.** Morhamam, Aşağı Sülmenli, İsaköyü, Bozburun Karahöyük, Çavuş, Tatkınık, Yayıklı, Yazıbaşı köylerindeki sağlık evlerinde ebe bulunmamaktadır. **Arguvan merkez sağlık Ocağında 1 adet Ford marka transit dizel ambulans hizmet vermektedir. Şoför olmadığından ambulansın kullanılması için valilik oluru ile Arguvan belediyesinde görevli şoförler Adıgüzel ASLAN ile Hüseyin ÜSTÜN tarafından dönüşümlü olarak kullanılmakta ve bu şoförlere ulaşılamadığında Yazıhan ilçesi 112 'ye ait ambulans çağrılmaktadır. Arguvan’ımızın durumu çok içler acısıdır. 7)-EKONOMIK DURUMUMUZ: A)- Sanayi sektörü: Bankalar:İlçemizde yalnızca Ziraat bankası mevcuttur.Kooperatifler: ***İlçemizde sanayi sektörü olarak hiçbir faaliyet yoktur.*** İlçemizde faaliyet gösteren 1: Arguvan merkez Tarım kredi kooperatifi2: Karahöyük koyu Tarım kredi kooperatifi3: Isakoyu tarım kredi kooperatifleridir. B)- TARIM: İlçemizin yüzölçümünün büyük bir bolumu tarıma elverişli arazi niteliğindedir. Geriye kalan kısımları ise cayirliklar, meralar, bozuk ormanlıklar ve çıplak dağlıklar oluşturmaktadır. İlçemiz arazi genel toplamı 1.037.000 dekar olup Tarım alanı 429.000 dekar arazinin 36.450 dekarı sulu 392.550 dekarı susuz tarım yapılan arazilerdir. Susuz tarım alanlarımızda hububat genellikle Arpa 108.000 Buğday 93.000 dekar ekilmektedir. Nohut ve mercimek ekimi son yıllarda oldukça azalmıştır. Meyve alanı bakımından en fazla Kayısı, Elma ve son yıllarda Ceviz yetiştiriciliği önem kazanmıştır.İlçemizde 16.800 dekar Kayısı bahçesi 1.500 dekar Elma bahçesi 1000 dekar ceviz bahçesi mevcuttur.1200 dekarlık alanda ise bağcılık yapılmaktadır. Karakaya baraj gölüne yakin olan yerlerde Karpuz, sulama imkanı olmayan yerlerde ise Kavun ekimi son yıllarda artış göstermiştir.İlçemizde 206.120 dekar tarla ,, 172.000 dekar nadas alanı,,,,13.610 dekar sebze alanı ,,,,20.960 dekar meyve,,,,1.800 dekar kavaklık ve söğütlü alan,,,,14.500 dekar tarıma elverişli olup ta kullanılmayan alan ,,,,296.250 daimi çayır ve otlak alan ,,,,,159.600 koruluk orman alanı,,,,144.600 dekar taşlık alan,,,,7.550 dekar diğer alanlar olmak üzere TOPLAM 1.037.000 dekardır. 8)-ALT YAPI ULASTIRMA VE TURİZM: A)- Elektrik: İlçe merkezimiz 1981 yılında elektriğe kavuşmuş olup, Aşağısülmenli, Yukarısülmenli ve Tarlacık köylerine elektrik 1978 yılında gelmiştir, diğer köylerimizin ve mezralarımızın tamamının da elektrik problemleri ileriki yıllarda çözümlenmiştir.B)- İçme suyu durumu İlçe merkezimizin içme suyu Eymir koyu Çaypınarı mevkisinden bağlanan suyla su sorunu giderilmiştir. 1- Akören, 2- Asmaca (Ömerağa) 3- A. Sülmenli 4- Çavuş 5- Doydum 6- Ermişli 7- Eymir 8- Güngören 9- İçmece (Oçuklar)10- Göçeruşağı11- İsaköy (Sadıkbey Çiftliği)12- Karababa13- Kızık14- Kuyudere15- Kömürlük16- Morhamam17- Tarlacık18- Tatkınık19- Yayıklı20- Asar (Bu suyun kaynağı problemli)21- Yazıbaşı (Çerçekler, Gürgüçler)22- Y.Sülmenli23- Koyuncu (Çırakuşağı)24- Yürektaşı25- Yenisu26- Bozan27- Yamaç28- Konakbaşı29- Çayırlı30- Kuruttaş31- Çobandere (Kavunluk)32- Armutlu (Bahçelievler)33- Koçak34- Alhasuşağı35- Gökağaç36- Sığırcıuşağı (Elmatarla, Kozikler)37- Bozburun (Çöllük)38- Hakverdi39- Çevreli40- Yeniköy41- Karahüyük 42-Bahçeli köylerinde içme suyu ve şebekeleri mevcuttur.
İçme suyu Şebekesi olmayan Köyler ise 1-Kışla2-Güveçli3-Gümüşlü4-Yoncalı köyleridir. İçme suyu Şebekesi olan köylerin sayısı: 42 İçme suyu Şebekesi olmayan köy sayısı: 4
C)-Kanalizasyon Durumu:
İlçe merkezinin Kanalizasyon sorunu çözümlenmiştir.
İlçemiz köylerinden yalnızca 1-Eymir2-İsaköyü3-Ermişli4-Tarlacık5-Karahöyük6- Gökağaç7- Kuyudere8- Güngören9- Kızık10- Koyuncu11- Tatkınık12- Kuruttaş13- Konakbaşı14- Koçak15- Y.Sülmenli16- A. Sülmenli (Bu köyün foseptik çukurları yoktur.)17-Yamaç Köylerinde kanalizasyon sorunu çözümlenmiştir. D)- Yol Durumu: Çevre ile bağlantısı sadece karayolu ile olan ilçemizin il merkezine uzaklığı 72 km. olup, bu bağlantısını ise Morhamam mevkisinde Arapkir karayolundan faydalanarak yapmaktadır. Yalnız Arguvan-Morhamam arası 14 km.lik yolun genişletilme çalışmaları yapılarak ulaşımda kolaylık sağlanmıştır.
Yine Arguvan ana yolunun Bahçelievler Mahallesi mevkisindeki kısmının heyelan nedeni ile çatlaması nedeni ile bu yol güzergâhının acilen değiştirilmesi gereklidir. Komşu il ve ilçeler ile doğrudan karayolu bağlantısı olarak Arguvan-Hekimhan Asfalt olup karayolu yolu bağlantısı vardır. İlçemiz merkez ve mahalleleri asfalttır.
9)-MAHALLİ İDARELER :
B)-Belediye:
İlçemizde yalnızca merkez belediyesi vardır. Belediyemiz l954 yılında kurulmuş ve imar planı 12 Kasım 1998 yılında onaylanmıştır. Belediyenin 21 adet memur kadrosunun olduğu, bunun 9 adedi dolu olup 12 adet kadro boş durumdadır. Yine 4 adet kadrolu daimi işçi kadrosunun mevcut olup 3 adedi dolu 1 adedi ise boş durumdadır. Belediye de 9 geçici işçi çalıştırılmaktadır.
Araç Durumu: Belediye ye ait 1 adet binek aracı, 1 adet 27 kişilik otobüs, 1 adet doç pikap, 1 adet yükleyici traktör kepçe, 1 adet sıkıştırmalı çöp aracı, 1 adet traktör, 1 adet damperli kamyon, 1 adet itfaiye aracı mevcuttur.
Faaliyetler: Toplu taşımacıkta kullanılan otobüsler hattan çekilerek kooperatife devretmiştir. 3 adet otobüs satılarak belediyenin borcunun bir kısmı kapatılmıştır. Dolaylı mahallesinde 5014 metre kanalizasyon hattı yapılarak evsel katı atıklar hatta bağlanmıştır. Yeni mahallede “Miyese ORHAN” parkının etrafına beton işleri yapılmış olup 40 metre kaldırım yapılmıştır. Yeni mahalle ve Dolaylı Mahallelerinin stabilize yollarına kum dökülerek çamurdan kurtulmuştur. D.P.T. tarafından proje karşılığı dükkân yapımı için 3.200.000.000 TL. si gelmiş olup en kısa zamanda ihalesi yapılarak yapımına başlanılacaktır.Sorun ve Öneriler: İlçemizde devamlı olarak heyelan ve çökme olduğundan ilçe girişindeki yol güzergâhının değiştirilmesi gerekmektedir. Bahçelievler ve Dolaylı Mahallelerindeki yerleşim yerlerinde bulunan evlerde çökme olduğundan yeni afet konutlarının yapımına gerek duyulmaktadır. Belediye kendi hizmet binasında hizmet vermekte olup, yeni yapılan hizmet binası ödenek yetersizliğinden inşaatına 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, yılları içerisinde devam edilememiştir. Bu bina parasızlık nedeniyle tamamlanamamış ve atıl durumda beklemektedir. B)- Özel İdare:
İlçemizde Özel İdarenin gelir getirici kaynağı yoktur. 1981 yılında bütün köylerin katılımıyla Köylere Hizmet Götürme Birliği kurulmuştur. Birliğin gelir kaynakları sınırlı olup, köy katkıları ve bağışlardan oluşmaktadır.Özel İdare Müdürlüğünde1 Müdür görev yapmaktadır. Müdür aynı zamanda birliğin faaliyetlerini de yürütmektedir. 10) - YATIRIM-HİZMET VE ÇALIŞMALAR:
Yatırımlar, Sorunlar ve öneriler;
1- İlçemizde yapılması planlanan ve 12 Aralık 1995 tarihinde ihalesi yapılan ve yapım çalışmaları devam eden İlçe merkezine 34 Km uzaklıkta bulunan İlçe ile köylerinin arazilerini sulamaya yönelik “Yoncalı barajının” bir an önce yapılmasıyla ilçe ekonomisinde önemli katkılar sağlanacaktır. Ancak ödeneklerin sözleşme dilimlerince serbest olmadığından müteahhit firma zamanla işi istemeyerek durdurma zorunda kalmakta bu durum barajın yapım işini geciktirmektedir. Bu barajın tamamlanması durumunda yaklaşık 13.000 hektar arazi sulanabilecektir. Köylerimizin çoğu bu sulamadan faydalanacaktır.
2- İlçemizde 1988 yılından beri devam eden heyelan olayı nedeni ile şehir içi geçiş karayolu, heyelandan etkilenmiş olup acilen bu yol güzergâhının değiştirilmesi, yine heyelan nedeni ile Bahçeli evler mahallesi sakinlerinin bulundukları yerden güvenli bir yere nakledilmeleri gerekmektedir.
3- İlçemize bağlı Kışla, Güveçli, Gümüşlü KÖYDES projesi ile Aşağısülmenli ve Yoncalı Köylerinin içme suyu ise “Devlet- Vatandaş” işbirliği ile köylerimizin içme suyu problemi yapılacaktır. Köylerimizden 41' sinin içme suyu şebekesi mevcuttur.
4- Özellikle köy okullarında bulunan öğrencilerin taşımacılık sistemi ile merkez olarak seçilen ilköğretim okullarına taşındığından Stabilize olmayan köy yollarımızın önce bakım ve onarımları gerekmektedir.
5- Başta Eğitim ve Sağlık olmak üzere kurumlarımızın ihtiyaç duyduğu personelin bir an önce atanmasıyla daha iyi ve verimli hizmetler sağlanacaktır.
6- Yatılı İlköğretim Bölge Okulu bulunan Tatkınık köy yolunun asfaltlanması özellikle kış aylarında görülen ulaşım zorluklarını ortadan kaldıracaktır.
|